Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1104) wprowadziła do Kodeksu cywilnego nowy przepis art. 117 § 21 k.c., zgodnie z którym po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Przepis art. 117 § 21 k.c. znajduje zastosowanie wyłącznie do roszczeń przysługujących przedsiębiorcy, wynikających ze stosunków prawnych powstałych w wyniku dokonania czynności prawnej z osobą fizyczną będącą konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c.

Normę wyrażoną w art. 117 § 21 k.c. stosuje się do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej – tj. przed 9 lipca 2018 r. – i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, o czym stanowi przepis art. 5 ust. 1 niniejszej ustawy. Reguła ta przewiduje automatyczny skutek zastosowania nowego brzmienia ustawy w odniesieniu do roszczeń istniejących, lecz nieprzedawnionych w dniu 9 lipca 2018 r. Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej, roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie ustawy (do dnia 9      lipca 2018 r.) nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w art. 117 § 21 k.c. Skutek przedawnienia polegający na przekształceniu przedawnionego roszczenia przeciwko konsumentowi ex lege w roszczenie z tzw. zobowiązania naturalnego, następuje zatem z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (por. M. Mataczyński, M. Saczywko (w:) M. Gutowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, wyd. 2, Warszawa 2018, s. 1044-1045). Niemożność przymusowej realizacji roszczenia (niezaskarżalność) następuje zatem z mocy samego prawa, natomiast od konsumenta jako słabszej strona stosunku prawnego łączącego go z przedsiębiorcą, nie jest wymagane podniesienie zarzutu przedawnienia, bądź dokonywanie jakichkolwiek innych aktów staranności.

Zgodnie z brzmieniem art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Określone w art. 18 ust. 1 ustawy z 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego roszczenia odszkodowawcze przedawniają się w terminie trzyletnim, przewidzianym w art. 118 k.c. dla roszczeń o świadczenia okresowe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2014 r. IV CNP 33/13, Lex nr 1438649).

Przepis art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1104) w odniesieniu do roszczeń przedawnionych przysługujących przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia stanowi, że do skutków przedawnienia tych roszczeń należy stosować zmienione przepisy Kodeksu cywilnego. Podstawowym skutkiem upływu terminu przedawnienia jest powstanie po stronie zobowiązanej kompetencji do skutecznego uchylenia się od zaspokojenia roszczenia. Ponadto, zgodnie z nowym brzmieniem ustawy, stosownie do treści art. 117 § 21 k.c., szczególny skutkiem przedawnienia jest utrata przez wierzyciela możności domagania się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.

Tymczasem przepis art. 118 zdanie drugie k.c., na który w swej apelacji powołuje się skarżący, stanowi jedynie regułę uzupełniającą art. 112 k.c. i odnosi się nie do skutków, a do sposobu obliczania terminu końcowego przedawnienia roszczeń, których termin przedawnienia jest dłuższy niż 2 lata. Zastosowanie przepisu art. 118 zdanie drugie k.c. polega na przyjęciu ustalenia, że termin przedawnienia tych roszczeń nie kończy biegu w dacie wynikającej z art. 112 zdanie pierwsze k.c., ale biegnie dalej, aż do ostatniego dnia tego roku kalendarzowego i upływa wraz z tym dniem. Ostatni dzień roku kalendarzowego jest więc ostatnim dniem, w którym wierzyciel może dochodzić swojego roszczenia, nie narażając się na negatywne skutki upływu czasu. Przepis ten w ogóle nie reguluje zatem zagadnienia „skutku” przedawnienia – do którego wprost odnosi się art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej – ale określa termin końcowy przedawnienia. Nie ma on zatem zastosowania do roszczeń przeciwko konsumentom, powstałych przed wejściem w życie nowych przepisów o przedawnieniu.