Żądanie ustanowienia rozdzielności majątkowej może być zgłoszone, gdy małżonków łączy wspólnota ustawowa, wspólność ograniczona, rozszerzona, jak również w przypadku rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobku.
Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód powoduje ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej. Podobnie jest w przypadku uprawomocnienia się orzeczenia o separacji.
Zgodnie ze stanowiskiem SN (uchw. SN z 14.4.1994 r., III CZP 44/94, ) orzekanie o zniesieniu małżeńskiej wspólności majątkowej z datą wsteczną jest dopuszczalne także po prawomocnym rozwiązaniu związku małżeńskiego przez rozwód, jeżeli powództwo zostało wytoczone przed tą datą. Podobnie SN: (uchw. SN z 5.11.1993 r., III CZP 161/93, Wok. 1994, Nr 1, poz. 4), jeżeli sprawa o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej została wytoczona przed uprawomocnieniem się wyroku orzekającego rozwód, nie jest wyłączone orzeczenie przez sąd – na podstawie art. 52 § 2 KRO – o zniesieniu wspólności ustawowej z datą wcześniejszą.
Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego rozdzielność majątkowa – jak wynika z art. 52 § 2 KRO – powstaje z dniem oznaczonym, w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa. Tak więc w dalszym ciągu sąd, orzekając o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, obowiązany jest z urzędu oznaczyć dzień jej ustanowienia.
Tym samym możliwe jest ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami, którzy pozostawali we wspólności ustawowej lub umownej, z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w rozłączeniu) niemożliwe było już w tym dniu ich współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym.
Zgodnie z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwie przesłanką zastosowania art. 52 § 1 KRO może być trwałe zerwanie wszelkich stosunków majątkowych oraz brak możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych, będące konsekwencją uprzedniego ustania więzi rodzinnoprawnych między małżonkami i co za tym idzie – powstania trwałego stanu separacji faktycznej.
W świetle powyższego możliwe jest wytoczenie powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną w trakcie trwania sprawy o rozwód do czasu jej prawomocnego zakończenia.
