Rozstrzyganie o władzy rodzicielskiej przysługuje sądowi rozwodowemu (art. 58 § 1 i art. 112 k.r.o.) oraz sądowi opiekuńczemu (np. art. 104, 106–111, 1121, 113 k.r.o.). Celem art. 106 k.r.o. jest umożliwienie zmiany orzeczenia o władzy rodzicielskiej zawartego w wyroku rozwodowym, orzekającym separację bądź unieważnienie małżeństwa albo ustalającym pochodzenie dziecka w przypadku spełnienia przesłanki w postaci dobra dziecka.
Sąd opiekuńczy może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania, jeżeli wymaga tego „dobro dziecka” (por. art. 577 k.p.c.). Zmiana orzeczenia jest zatem możliwa nie w razie „zmiany okoliczności”, ale jeżeli przemawia za tym „dobro dziecka”.
Wykładni art. 106 k.r.o. dokonał SN w uzasadnieniu postanowienia z 15.12.1998 r., I CKN 1122/98, LEX nr 35758, stwierdzając, że „w sprawie o zmianę orzeczenia o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania (art. 106 k.r.o.) sąd opiekuńczy, kierując się dobrem małoletniego, bierze pod rozwagę również powszechnie znane zasady psychologii rozwojowej i pedagogiki, z których wynika że – przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności – dziecko do prawidłowego rozwoju potrzebuje kontaktu z obojgiem rodziców, jednakże w pierwszym okresie życia ważniejsze są kontakty z matką, a w latach późniejszych, szczególnie gdy jest to chłopiec – niezbędne są również kontakty z ojcem”.
Zgodnie z art. 568 k.p.c. sądem opiekuńczym jest sąd rodzinny.
Zgodnie z uchwałą SN z 12.05.1969 r., III CZP 24/69, OSNCP 1969/12, poz. 213, w sprawie z wniosku o zmianę rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, zawartego w wyroku orzekającym rozwód, dziecko powinno być uczestnikiem postępowania.
Z art. 106 k.r.o. wynika również zasada o niedopuszczalności toczenia się równolegle postępowań, w których może zapaść rozstrzygnięcie co do władzy rodzicielskiej, tj. postępowania w sprawie o rozwód oraz postępowania w sprawie władzy rodzicielskiej, jakie toczy się w trybie postępowania nieprocesowego przed sądem opiekuńczym. Ustawodawca wyłącza taką możliwość, ponieważ nie można byłoby wykluczyć sprzecznych orzeczeń co do władzy rodzicielskiej, co z pewnością naruszałoby dobro dziecka. Jak podkreślił SN w uchwale składu 7 sędziów – zasadzie prawnej z 8.03.2006 r., III CZP 98/05, OSNC 2006/10, poz. 158, zasada jednotorowości postępowania została zachowana na gruncie art. 4451k.p.c., który „wyłącza w toku sprawy o rozwód lub separację wszczęcie odrębnego postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym. Postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej wszczętej przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub separację ulega z urzędu zawieszeniu, a o władzy rodzicielskiej przez cały czas trwania sprawy o rozwód lub separację sąd orzeka w postępowaniu zabezpieczającym. O udzieleniu zabezpieczeniu sąd orzeka na podstawie art. 755 § 1 k.p.c. w sposób, który uzna za odpowiedni stosownie do okoliczności”. W uzasadnieniu uchwały z 21.10.2005 r., III CZP 75/05, LEX nr 156978, SN dokonując wykładni art. 4451 k.p.c., podkreślił, że: „Nie budzi wątpliwości, że w trakcie sprawy o rozwód lub o separację sąd rozpatrujący te sprawy przejmuje funkcje sądu opiekuńczego w zakresie władzy rodzicielskiej”.
Opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł.
