Zgodnie art. 344 § 1 k.c. przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym chyba, że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Wskazany przepis przewiduje uprawnienie posiadacza do wystąpienia z powództwem do sądu w sytuacjach, gdy naruszony został zakaz przewidziany w treści art. 342 k.c., stanowiącego, iż nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze.
Stosownie do treści, art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W sprawach o naruszenie posiadania przedmiotem osądu jest stan faktyczny, posiadanie jest bowiem stanem faktycznym. Posiadaczem rzeczy jest nie tylko ten kto efektywnie wykonuje władztwo nad rzeczą, lecz również ten, kto ma tylko możliwość wykonywania tego władztwa, choćby z tej możliwości nie korzystał.
Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania ma charakter doraźny, jest to ochrona prowizoryczna gdyż zgodnie z art. 478 k.p.c. w sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego. Istotą niniejszego postępowania jest, bowiem szybkie rozwiązanie sporu – bezzwłoczna ochrona posiadacza. Ochrona posesoryjna ma bowiem charakter tymczasowy, prowizoryczny – jej celem jest jedynie zlikwidowanie skutków samowolnego naruszenia.
W świetle powyższych przepisów, w toku postępowania o przywrócenie posiadania sąd bada trzy okoliczności: ostatni stan posiadania, samowolne naruszenie posiadania oraz dochodzenie roszczenia w ciągu roku od chwili naruszenia.
