Przepis art. 192 § 2 daje sądowi, także odwoławczemu (SN II KK 389/06, LEX nr 280009) lub prokuratorowi prawo do przesłuchania świadka z udziałem biegłego psychiatry lub biegłego psychologa, jeżeli zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie, przy czym ocena charakteru tych wątpliwości należy do organu procesowego i w zależności od tej oceny organ ten decyduje o przybraniu biegłego do uczestniczenia przy przesłuchaniu świadka (SN I KR 48/84, OSNPG 1985, nr 2, poz. 26). Uprawnienie to stanowi, w istocie, obowiązek (SA w Gdańsku II AKa 175/13, Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 2013, nr 4, poz. 1). Podstawą decyzji (zarządzenia prokuratora lub postanowienia sądu) w tym zakresie nie może być – nawet uzasadnione – przekonanie strony o niezgodności zeznań z rzeczywistością. Podstawą taką mogą być bowiem wyłącznie okoliczności uzasadniające podejrzenie istnienia wskazanego w przepisach art. 192 stanu obniżającego zdolność relacjonowania faktów (SN V KKN 283/97, OSNKW 1999, nr 1-2, poz. 6; SN V KKN 45/98, LEX nr 50944). Zadaniem psychologa powołanego na podstawie art. 192 § 2 jest jedynie przedstawienie, po przeprowadzeniu stosownych badań, opinii co do osobowości świadka, a w szczególności co do jego rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń, natomiast ocena wiarygodności zeznań takiego świadka należy wyłącznie do orzekającego w sprawie sądu (SN III KR 103/74, OSNKW 1974, nr 12, poz. 231; SN V KK 387/05, LEX nr 186970; SA w Katowicach II AKa 303/04, KZS 2005, z. 12, poz. 59, SA w Krakowie II AKa 25/11, KZS 2011, z. 5, poz. 51; SA w Białymstoku II AKa 183/10, KZS 2011, z. 4, poz. 58; SA we Wrocławiu II AKa 27/12, LEX nr 1120040, KZS 2012, z. 5, poz. 76; zob. B. Wojciechowski, Psychologiczna analiza treści zeznań świadków i ocena ich wiarygodności, Palestra 2012, z. 1-2, s. 70). Dla decyzji o poddaniu świadka badaniu psychologicznemu nie ma znaczenia to, jak istotne są zeznania świadka, ale tylko to, czy istnieją wątpliwości co do stanu psychicznego świadka, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego spostrzeżeń (SA w Krakowie II AKa 113/12, KZS 2012, z. 9, poz. 42).
Pomimo fakultatywnego brzmienia art. 192 § 2 przesłuchanie świadka z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa może być – a niekiedy nawet jest – wręcz obowiązkiem organu procesowego (SA w Lublinie II AKa 281/05, Prok. i Pr. 2006, nr 6, poz. 32). Musi to być jednak uzasadnione okolicznościami sprawy, wskazującymi na istnienie uzewnętrznionych (a zwłaszcza odpowiednio udokumentowanych) wątpliwości, mogących świadczyć o możliwości wystąpienia u świadka zaburzeń w tych sferach, o których traktuje omawiany przepis, będący jednym z instrumentów umożliwiających ustalenie prawdy. Wynika to z faktu, że art. 192 § 2 przewiduje przecież jeden z ważnych środków mających na celu ułatwienie poczynienia ustaleń faktycznych odpowiadających prawdzie, który to cel jest bezsprzecznie podstawowym obowiązkiem sądu – art. 2 § 1 pkt 1 (SN Rw 445/84, OSNKW 1985, nr 5-6, poz. 43).
