Podnieść należy, że ustanie obowiązku alimentacyjnego nie zależy od trudnej sytuacji materialnej rodziców, a orzecznictwo SN wielokrotnie podkreślało, że rodzice są obowiązani dzielić się nawet najmniejszymi dochodami (zob. wyrok SN z 24.03.2000 r., I CKN 1538/99, LEX nr 51629; wyrok SN z 6.01.2000 r., I CKN 1077/99, LEX nr 51637). W powołanym wyżej wyroku z 24.03.2000 r., I CKN 1538/99, SN podkreślił, że: „W sytuacjach skrajnych, zwłaszcza o charakterze przejściowym, sprostanie obowiązkowi alimentacyjnemu wymagać nawet będzie poświęcenia części składników majątkowych”. Pogląd o konieczności dzielenia się z dzieckiem nawet bardzo szczupłymi dochodami wynikającymi z trudniej sytuacji materialnej rodziców jest aprobowany w orzecznictwie sądów powszechnych (por. m.in. wyrok SA w Gdańsku z 11.01.2017 r., III AUa 1400/16, LEX nr 2265668).
Obowiązek rodziców względem dziecka istnieje wówczas, gdy dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Samodzielne utrzymanie oznacza zapewnienie minimum socjalnego zapewniającego zaspokajanie przez dziecko podstawowych potrzeb życiowych (koszty związane z mieszkaniem, wyżywieniem, ubraniem, koszty nauki, dojazdu do szkoły itp.). Sformułowanie „jeszcze nie jest w stanie utrzymać się” wskazuje, że dziecko powinno podejmować próby usamodzielnienia się, jeżeli jest to możliwe i uzasadnione.
Jednakże jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie sama hipotetyczna możliwość samodzielnego utrzymania się przez dziecko nie prowadzi automatycznie do wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. W szczególności rodzice mają obowiązek zapewnienia dziecku wykształcenia stosownie do jego możliwości i uzdolnień. Zgodnie z powołanym wyżej wyrokiem SN z 24.03.2000 r., I CKN 1538/99: „Dziecko, które osiągnęło nie tylko pełnoletność, ale zdobyło także wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, pozwalającej na samodzielne utrzymanie, nie traci uprawnień do alimentów, jeżeli np. chce kontynuować naukę i zamiar ten znajduje uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach”.
Zgodnie z tezami wyroku SN z 30.06.1999 r., III CKN 199/99, LEX nr 503217: „1. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka – stanowiący uszczegółowienie ogólnego obowiązku «troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka» i należytego przygotowania go, odpowiednio do jego uzdolnień, do pracy zawodowej – nie jest ograniczony żadnym sztywnym terminem i nie jest również związany ze stopniem wykształcenia w tym sensie, że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez dziecko określonego stopnia podstawowego czy średniego wykształcenia”.
W wyroku z 10.12.1998 r., I CKN 1104/98, LEX nr 327909, SN uznał, że jeżeli dorosłe dziecko ma wyuczony zawód i możliwości pracy oraz chce kontynuować naukę, rodzice obowiązani są łożyć na jego utrzymanie w miarę swoich materialnych możliwości. Powyższe oznacza, że sąd powinien rozważyć, czy rodziców stać na dalsze utrzymanie dziecka, jeżeli ma ono możliwości zatrudnienia się zgodnie z wyuczonym zawodem. W analizowanej sprawie SN uznał, że w powyższej sytuacji z obowiązku alimentacyjnego powinni zostać zwolnieni rodzice, którzy z uwagi na niskie emerytury tylko w skromnym zakresie zabezpieczają swoje materialne potrzeby. Podobnie w wyroku z 30.06.1999 r., III CKN 199/99, LEX nr 503217, SN podkreślił, że jeżeli pełnoletnie dziecko mające wyuczony zawód zamierza studiować na prywatnej uczelni wyższej, z czym – obok kosztów utrzymania – łączy się czesne, trzeba także uwzględnić okoliczność, czy pozwala na to stopa życiowa rodziców.
Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreśla, że obowiązek alimentacyjny nie jest „związany ze stopniem wykształcenia w tym sensie, że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez alimentowanego określonego stopnia podstawowego lub średniego wykształcenia. Jedyną miarodajną okolicznością, od której zależy trwanie bądź ustanie tego obowiązku, jest to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie, przy czym przyjmuje się, że nie można tego oczekiwać od dziecka małoletniego. Z tej przyczyny w odniesieniu do dzieci, które osiągnęły pełnoletność, brać należy pod uwagę to, czy wykazują chęć dalszej nauki oraz czy osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie nauki. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zahamowywania, a co najmniej znacznego utrudniania, dalszego rozwoju dziecka, a to przez pozbawianie go środków materialnych, niezbędnych do kontynuowania nauki po osiągnięciu pełnoletności, pozostawałoby zatem w sprzeczności ze wspomnianym wyżej podstawowym obowiązkiem rodzicielskim” (zob. wyrok SN z 14.11.1997 r., III CKN 257/97, LEX nr 3221).
Jak podkreślił SN w wyroku z 14.05.2002 r., V CKN 1032/00, LEX nr 55514, wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego nie następuje automatycznie z chwilą osiągnięcia pełnoletności czy też uzyskania przez dziecko dochodów, np. z tytułu pracy, renty inwalidzkiej czy zasiłku dla bezrobotnych.
Ustawodawca oprócz przesłanki pozytywnej w postaci możliwości samodzielnego utrzymania się przez dziecko nie wprowadził dodatkowych wymogów co do wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
